από την Ευγενία Σταϊκίδου
Στην εποχή μας ζητάμε συνεχώς από τα παιδιά μας να «μεγαλώσουν» πριν την ώρα τους. Να αποφασίζουν μόνα τους, να ξέρουν τι θέλουν, να οργανώνουν τη μέρα τους σαν μικροί ενήλικες. Σκεφτείτε όμως: θα ζητούσαμε ποτέ από έναν καρπό να ωριμάσει πριν προλάβει να γλυκάνει, να γεμίσει με θρεπτικά στοιχεία και να είναι έτοιμος να αποκοπεί από το δέντρο; Αν πιέσουμε τη φύση, το αποτέλεσμα δεν είναι ποτέ το ίδιο – και συχνά έχει κόστος.
Κάπως έτσι συμβαίνει και με τον εγκέφαλο των παιδιών. Βρίσκεται σε συνεχή ανάπτυξη και «χτίζει» καθημερινά νέες συνδέσεις. Το κομμάτι του εγκεφάλου που μας βοηθά να παίρνουμε ώριμες αποφάσεις, να προβλέπουμε συνέπειες και να βάζουμε φρένο στα έντονα συναισθήματα – ο προμετωπιαίος φλοιός – ολοκληρώνει την ανάπτυξή του πολύ αργά, γύρω στα 20-25. Μέχρι τότε, οι αποφάσεις των παιδιών μας βασίζονται πιο πολύ στο συναίσθημα και στην άμεση ανταμοιβή, παρά στη λογική και τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Όταν λοιπόν ζητάμε από ένα παιδί να πάρει δύσκολες αποφάσεις που ξεπερνούν τις δυνάμεις του, το βάζουμε σε στρες. Ο οργανισμός του αντιδρά σαν να βρίσκεται σε κίνδυνο: παράγεται περισσότερη κορτιζόλη (η «ορμόνη του στρες»), ο εγκέφαλος κουράζεται, και με τον καιρό γίνεται πιο ευάλωτος ακόμα και σε μικρότερες πιέσεις. Αυτό μπορεί να επηρεάσει τη μνήμη, την ικανότητα συγκέντρωσης και να καλλιεργήσει άγχος ή ανασφάλεια.
Παιδιά που μεγαλώνουν με τέτοια πίεση συχνά μαθαίνουν να αποφασίζουν παρορμητικά ή απλώς να αντιγράφουν τους άλλους. Μπορεί να φοβούνται να δοκιμάσουν νέα πράγματα, να αμφιβάλλουν για τον εαυτό τους ή να αποσύρονται κοινωνικά. Σε βάθος χρόνου, αυτό που χάνεται είναι ακριβώς ό,τι θέλουμε να δυναμώσουμε: η αυτοπεποίθηση, η κριτική σκέψη και η ικανότητα να σχεδιάζουν με σιγουριά το μέλλον τους.
Γι’ αυτό έχει σημασία να αφήνουμε τον χρόνο να κάνει τη δουλειά του. Ο παιδικός εγκέφαλος χρειάζεται ελευθερία, παιχνίδι και εμπιστοσύνη – όχι πίεση και βιασύνη. Εμείς μπορούμε να βοηθήσουμε δίνοντας στα παιδιά επιλογές απλές και ταιριασμένες στην ηλικία τους, να ανεβάζουμε σιγά σιγά τον βαθμό δυσκολίας, να εξηγούμε πώς σκεφτόμαστε όταν παίρνουμε μια απόφαση, και μετά να συζητάμε μαζί τους με ηρεμία τι πήγε καλά και τι θα μπορούσε να γίνει αλλιώς.
Αν λοιπόν θέλουμε να μεγαλώσουμε ενήλικες που θα πατούν γερά στα πόδια τους, ας σεβαστούμε τους φυσικούς ρυθμούς της ανάπτυξης. Γιατί αν βιαστούμε, κινδυνεύουμε να έχουμε «καρπούς» που δείχνουν εξωτερικά ώριμοι, αλλά μέσα τους δεν έχουν προλάβει να γεμίσουν με όλα όσα χρειάζονται για να δώσουν νέα ζωή.